Zitten daar ook gluten in?

Wist je dat gluten ook in andere producten kunnen zitten dan in voedsel en dranken? Zo kan je gluten tegenkomen in bijvoorbeeld medicijnen, knutselmaterialen en sommige merken schmink. Maar bijvoorbeeld ook in tandpasta. Gluten worden gelukkig niet opgenomen via de huid maar alleen als het via de mond uiteindelijk in de darmen komt.

Knutselspullen

Met name potloden, lijm, krijt, vingerverf, stoepkrijt kunnen gluten bevatten. Bij de Hema staat dit soms op de verpakking. Maar ook de Nederlands Coeliakie Vereniging heeft een lijst met glutenvrije knutselspullen, net als de Rolf Groep. Merken als Ses (helemaal glutenvrij) Måla (Ikea) en Bruynzeel vermelden dit heel duidelijk op de verpakking van de producten. Bij de laatste is veel glutenvrij. Gluten zorgen voor een goede samenhang, het werkt vaak als een soort lijm. Vandaar ook dat gluten gebruikt worden in klei. Uiteraard stop je klei meestal niet in je mond, maar via je vingers kunnen er toch wat sporen binnenkomen. Daarom is het bij kinderen met coeliakie belangrijk om glutenvrije klei aan te schaffen. DAS en SES zijn glutenvrij, Play Doh niet.

Tandpasta

Gewone tandpasta is altijd glutenvrij in Nederland met als enige uitzondering een speciale anti-rokers tandpasta. Deze kan wel gluten bevatten. Ook verschillende kleefpasta’s voor mensen met een kunstgebit kunnen gluten bevatten.

Cosmetica, schmink

Ook make-up valt onder cosmetica. In sommige producten worden hele kleine hoeveelheden glutenbevattende ingrediënten gebruikt. Deze hoeveelheden zijn zo minimaal dat ze in principe geen klachten geven. Soms kan wel een overgevoeligheidsreactie optreden. Wat schmink betreft zijn zowel Superstar, Grimas als PartyXplosion glutenvrije merken. Grimas wordt vaak door scholen gebruikt.

Speelgoed

Er zijn zelfs knuffels met gluten, zoals knuffeltjes gevuld met graan. En wat dacht je van die stressballetjes met hun schattige gezichtjes? Deze ‘Moody faces’ bevatten vaak meel. Ik schrok me een keer rot, toen er zo’n ballatje stuk ging bij ons thuis.

Medicijnen

Ook in medicijnen kun je gluten terugvinden. Hoewel het gebruik van tarwezetmeel in medicijnen wordt ontmoedigd, zijn er nog altijd medicijnen op de markt die deze hulpstof bevatten. Daarom is het belangrijk om bij de apotheker aan te geven dat je niet tegen gluten kunt en de ingrediënten van het medicijn altijd goed te checken.

Zoals je ziet zijn er dus aardig wat producten die gluten bevatten, waarvan je je het eerder misschien niet kon voorstellen. Daarom blijft het belangrijk om altijd het etiket goed na te lezen. Blijf je twijfelen, dan kun je altijd nog contact opnemen met de fabrikant.

Nog even voor je op een rijtje

  • Stiften van Bruynzeel (o.a. te koop bij Bruna, Albert Heijn) en Måla (IKEA)
  • Potloden van Bruynzeel en Måla
  • Lijm zoals Pritt stift, HEMA plaksel en SES knutsellijm
  • Waskrijt van Bruynzeel
  • Speelzand van SuperSand
  • Klei van SES, Creall en Das
  • Schoolbordkrijt en stoepkrijt van SES
  • Waterverf van Bruynzeel, eierverfmolen + verf van de HEMA
  • Gips van SES
  • Schmink van Bruynzeel, Grimas, Superstar en PartyXplosion

Gluut of geen gluut?

Heel vaak krijg ik de vraag: “Waar zitten gluten dan eigenlijk allemaal in? In heel veel toch?” Mijn standaard antwoord is dat het in veel producten zit, zoals brood, pasta, pizza en koekjes. Maar dat het bijvoorbeeld ook in heel veel producten niet zit. Je moet gewoon even weten wat je kind wel en juist niet mag eten. Dat is aan het begin veel uitzoekwerk. Misschien dat dit je een beetje helpt… Even wat informatie op een rijtje.

Wat is niet glutenvrij?

  • tarwe en rogge
  • haver, havermout, havervlokken, havermeel (tenzij afkomstig uit een glutenvrije haverketen)
  • spelt, khorasan tarwe, triticale (kruising van tarwe met rogge), durum
  • tarwemeel, griesmeel
  • tarwebloem, tarwemout
  • zemelen, grutten
  • couscous, bulgur, seitan
  • roggemeel, roggebloem
  • gerst (gort), parelgort, gerstemout (bloem)
  • muesli, cruesli
  • deegwaren, vermicelli, macaroni, spaghetti, mie
  • paneermeel

 Hier kunnen gluten in zitten, maar dat hoeft niet

  • Bindmiddel en alles waarin dat gebruikt is zoals bijvoorbeeld kant-en-klare sauzen, soepen, bouillonblokjes, vleeswaren, snoepjes, broodbeleg als kokosbrood, chocopasta.gluut-of-geen-gluut
  • Plantaardige vezels (kunnen afkomstig zijn van tarwe)
  • Plantaardig eiwit (dit kan afkomstig zijn van tarwe)
  • Mout, moutstroop, moutextract: mout ontstaat door gerst- of tarwekorrels, of soms een andere graansoort of zaad, te laten kiemen en drogen. Een deel van d
    e gluten uit de korrels wordt tijdens dit proces afgebroken.
  • Door onvolledige afbraak kunnen mout, mout-aroma of moutextract altijd nog gluten bevatten.

Lees hier dus altijd goed het etiket.

 

Hoe zit dat met gluten in (gemodificeerd) zetmeel?

Sinds 2000 moeten fabrikanten op het etiket vermelden of het gebruikte zetmeel afkomstig is van een glutenbevattend graan, zoals tarwe. Heeft de fabrikant maïs- of rijstzetmeel gebruikt, dan is de aanduiding zetmeel of gemodificeerd zetmeel voldoende. Dit zetmeel bevat van nature geen gluten.

Glutenvrije (dieet)producten bevatten soms tarwezetmeel. Dit tarwezetmeel is bewerkt, de gluten zijn er zoveel mogelijk uitgehaald. Als een product dit type tarwezetmeel bevat en het glutengehalte onder de norm ligt, dan mag het product glutenvrij worden genoemd. Omdat het product niet 100% glutenvrij is, is dit misschien verwarrend. Uit onderzoek blijkt echter dat veel mensen met coeliakie dit zonder problemen kunnen eten. Als je met super gevoelige mensen te maken hebt, kan het zijn dat dit gehalte te veel is, ook al is het wettelijk toegestaan. Dan  bieden alleen producten die van nature glutenvrij zijn uitkomst.

Veel gebruikte glutenvrije bindmiddelen zijn: maïzena, aardappelzetmeel, guarpitmeel (E412), tapioca (cassave), arrowroot (pijlwortel), agar-agar, johannesbroodpitmeel/carobe (E410), gelatine, sago, pectine, xanthaangom (E415).

Maltodextrine, dextrose en glucosestroop

Het zetmeel dat gebruikt wordt voor de verdere bewerking tot maltodextrine, dextrose en glucosestroop kan van tarwe of gerst afkomstig zijn. Als een fabrikant maltodextrine, dextrose, of glucosestroop op basis van tarwe of gerst gebruikt, hoeft hij dit niet op het etiket te vermelden omdat de hoeveelheid gluten in het product ver onder de wettelijke norm van 20 mg gluten per kg product ligt. Zo ook voor afgeleide producten van bovengenoemde stoffen. Het glutengehalte in deze producten is zo laag, dat dit bij de meeste mensen met een glutenvrij dieet geen klachten geeft. Net als bij tarwezetmeel kan het zijn dat sommige mensen ook hier te gevoelig voor zijn. Ook dan bieden producten die uit zichzelf glutenvrij zijn de enige uitkomst.

 verboden-voor-glutenWelke granen/gewassen zijn dan wel glutenvrij?

  • haver
  • quinoa
  • boekweit
  • rijst
  • mais (maizena en polenta ook)
  • gierst
  • amaranth
  • cassave
  • sorghum
  • teff
  • tapioca

 Let wel op, haver, boekweit en quinoa kun je alleen met een officieel glutenvrij logo kopen. Deze zijn het meest vaak besmet met gluten tijdens het productieproces en dus niet altijd veilig als je glutenvrij moet eten.

Wat is er onder andere nog meer glutenvrij?

  • aardappelen
  • alle groenten
  • al het fruit
  • noten en zaden
  • peulvruchten
  • vis
  • vlees (mits ongepaneerd en met marinades moet je altijd het etiket lezen)
  • eieren
  • melk (en de meeste kaas en yoghurt)
  • boter
  • olie

Maar ook hier weer geldt: lees altijd het etiket, vooral bij bewerkte producten.

 Soms is er verwarring over bepaalde producten

  • (Gemodificeerd) zetmeel: Dit mag zolang er geen glutenbevattend graan tussen haakjes achter staat. De producent is verplicht het te melden als het zetmeel van gluten afkomstig is.
  • Johannesbroodpitmeel: heeft niks met brood te maken gelukkig, dus dit is glutenvrij!
  • E-nummers: E-nummers zijn in principe altijd glutenvrij. E1400 tot E1451 zijn zetmeelderivaten en kunnen wel gluten bevatten, maar als dit zo is staat dit er altijd achter!

Nou, weer even genoeg om te lezen… Je ziet er blijft echt nog genoeg over om heerlijk mee te eten. Dus blijf kijken op de site voor heerlijke glutenvrije recepten!

Voorkom kruisbesmetting

Wat is kruisbesmetting?

Bij kruisbesmetting komen er ziekmakende bacteriën van het ene product op het andere. Van kruisbesmetting kunnen mensen dus ziek worden. In het geval van mensen met coeliakie betekent dat dus dat gluten de bacteriën zijn. En van een minikruimeltje of zelfs sporen van gluten die niet eens te zien zijn kunnen coeliakiepatiënten al ziek worden.

Om te voorkomen dat iemand ziek wordt mogen producten met gluten en producten zonder gluten niet met elkaar in contact komen. Je mag dus geen glutenvrij brood op een bord klaarmaken waar net brood met gluten op heeft gelegen bijvoorbeeld of een broodje met boter besmeren met een mes dat net een glutenbroodje heeft aangeraakt. De korrels van het gluten brood kunnen dan terecht komen op het glutenvrije brood en daar kunnen coeliakie patiënten al last van krijgen. Ook als je net iets hebt aangeraakt met gluten, moet je oppassen dat je het glutenvrije eten niet besmet. Dan lijkt het misschien heel moeilijk om kruisbesmetting te voorkomen, maar als je het eenmaal door hebt valt het best mee. Hier een paar tips.

  • Eet zelf ook zoveel mogelijk glutenvrij

Het is natuurlijk de beste manier om kruisbesmetting te voorkomen; zelf ook glutenvrij eten. Je hoeft je dan geen zorgen meer te maken over rondzwevend meel en wegspringende kruimels en het scheelt je veel tijd en moeite. Je hoeft nu alleen nog maar een glutenvrije maaltijd te maken voor iedereen in huis.

Zolang je nog gebruik maakt van producten met gluten zoals brood en meel, blijft de kans op kruisbesmetting groot. Welke maatregelen je ook neemt. Maar wij eten ook niet allemaal glutenvrij (bijvoorbeeld niet met pasta, brood en koek) en dat gaat ook goed hoor. Je moet alleen wel letten op onderstaande tips.

  • Zorg voor een glutenvrije plek in de keuken

Het is handig om één plek op het aanrecht en in de keukenkasten te hebben waar je glutenvrije spullen bereidt en bewaart zodat ze minder makkelijk met elkaar in aanraking kunnen komen. Plaats glutenvrije producten in de koelkast en keukenkast boven niet-glutenvrije producten. Bewaar je gewone bloem en meel in containers/blikken en niet in de buurt van de glutenvrije varianten. Wij hebben twee aparte lades in een aparte keukenkast waar alleen maar glutenvrij eten bewaard wordt. En gewone bloem en meel heb ik niet meer in huis. Alles wat ik nog bak is glutenvrij. Alleen de pasta, het brood en koeken zijn nog vol met gluten. Verder is eigenlijk alles glutenvrij in ons huishouden. Dat geeft heel veel rust.

  • Handen wassen, handen wassen en nog eens…

Voor je iets dat glutenvrij is wilt gaan bereiden moet je altijd eerst bedenken of je net iets met gluten hebt aangeraakt. En als dat zo is je handen wassen. Nou had ik altijd al de gewoonte om mijn handen te wassen voordat ik eten ging bereiden, dus daar is niks in veranderd. Alleen wassen we nu allemaal wel vaker onze handen en dan vooral tijdens het bereiden van glutenvolle en glutenvrije maaltijden door elkaar heen.

  • Zorg dat alle materialen die je gebruikt schoon zijn img_0141

Dat begint al bij je werkblad, dat helemaal schoon moet zijn voor gebruik. Maar natuurlijk ook al je materiaal. Dus gebruik een schone snijplank en schone spatels voor de
glutenvrije dingen enzovoorts. Geen houten snijplanken en lepels meer, daar kunnen gluten nog gemakkelijk in achter blijven. Kijk ook uit met de oven, ovenhandschoenen en thee- en handdoeken. Een oven waar gluten in hebben gezeten gebruik ik alleen met een schoon bakpapiertje en zonder de ventilator aan. Gluten kunnen bewegen door bepaalde luchtcirculaties. Gebruik een ‘besmette’ oven dus alleen met boven en onder verwarming. Zorg altijd voor schone materialen inclusief handdoeken, theedoeken, want ook dit zijn makkelijke bronnen van gluten. Je kunt er ook over nadenken om aparte theedoeken en handdoeken te gebruiken. En denk in dit kader ook aan je bakvormen. Mocht je ook nog bakken met gluten, dan zou ik voor twee aparte vormen gaan. Ik bak niets meer met gluten, dus dat is overzichtelijk in de keuken.

  • Pas op met al geopende verpakkingen en koop van veel dingen twee verpakkingen

Je moet echt duizend procent zeker weten dat er nooit gluten in verpakkingen (van bijvoorbeeld suiker) zijn gekomen voor je er iets uit kunt gebruiken. Ook moet je oppassen met bijvoorbeeld broodbeleg: als iemand eerst zijn gewone broodje besmeert met pindakaas en jij diezelfde pindakaas gebruikt voor je glutenvrije boterham is dat geen goed idee. Wij hebben veel dubbel van wat in een pot zit: de chocoladepasta, boter, jam, pindakaas etc. De glutenvrije varianten krijgen een mooie sticker om niet in de war te raken. Zo zien kindjes die bij ons komen spelen en een broodje mee-eten ook direct dat die pot met de sticker van hun vriendinnetje is. De hagelslag en vlokken die uit een pak komen, daar doen we mee samen. We zorgen dat de verpakking het gluten brood niet aanraakt. En van bepaalde merken hebben ze ook broodbeleg in tubes, maar ook bijvoorbeeld sauzen in tubes en knijpflessen maken de kans op kruisbesmetting ook weer wat kleiner.

 

 

 

Coeliakie – Glutenallergie

Glutenallergie. Je hoort het steeds vaker. Niet alleen bij volwassenen, maar ook bij kinderen. En wat is dat lastig! Want wat als je op school geen traktaties mag van je klasgenootjes, wat als je geen pepernoten van zwarte piet mag, wat als je bij de bak klas weer eens niet mee kan bakken omdat er geen rekening met je gehouden is? Waarom denken mensen er niet gewoon wat vaker aan?

Elk jaar komen daar ongeveer 1100 diagnoses bij volgens de landelijke registratie van pathologische laboratoria (PALGA). Tussen 1995 en 2010 is het aantal diagnoses in ons land sterk toegenomen. Van 419 patiënten in 1995 tot 1103 in 2010. Ook in landen om ons heen was er sprake van een enorme toename van het aantal diagnoses. Er bestaat een vermoeden dat de kans om coeliakie te ontwikkelen de laatste jaren is toegenomen. Daarnaast is de ziekte bekender geworden onder de mensen, maar ook onder de medici. En zijn de bloedtesten om de ziekte op te sporen aanzienlijk verbeterd. Men verwacht dat deze stijging de komende jaren nog wel door zal gaan. Bovendien is ruim twee derde van de patiënten nog niet gediagnosticeerd, maar ervaart wel klachten.

Maar wat is coeliakie nou precies? Dat het iets te maken heeft met gluten en met darmen weet je misschien wel. Iemand met coeliakie kan niet tegen gluten en daarom wordt coeliakie ook vaak gluten intolerantie genoemd. Maar wat doen die gluten dan bij mensen met coeliakie?

Voedsel met gluten zorgt bij mensen met coeliakie voor een beschadiging van het slijmvlies van de dunne darm. Daardoor kan die darm zijn werk niet goed doen. Een gezonde dunne darm heeft aan de binnenkant darmplooien met daarop darmvlokken. Door de plooien en de vlokken is er veel ruimte voor voedselopname. Door het eten van gluten ontstaan bij iemand met coeliakie ontstekingsreacties in het darmslijmvlies. De darmvlokken gaan daardoor kapot. Bij langdurige schade aan het darmslijmvlies kunnen belangrijke voedingsstoffen niet meer goed worden opgenomen. De gevolgen daarvan kunnen zeer groot zijn.

Iemand die ziek is door het eten van gluten kan last hebben van diarree, maar ook van verstopping. Van gewichtsverlies, of juist van overgewicht. Maar ook van depressie, bloedarmoede en botontkalking. Soms worden ziekteverschijnselen verward met het prikkelbaar darmsyndroom (PDS) of een tarweallergie. Of zelfs met stress of ouderdom.

De eerste verschijnselen van coeliakie kunnen bij baby’s al optreden kort nadat ze voor het eerst glutenbevattende voeding hebben gekregen. Vaak is dat vanaf de zesde maand, als ze hun eerste broodkorst of pap op basis van tarwebloem krijgen. Maar de klachten kunnen op elke leeftijd beginnen, ook op de basisschoolleeftijd of zelfs later. Bij volwassenen kunnen de verschijnselen schijnbaar uit het niets optreden. Vaak blijkt dan dat er al jaren vage klachten waren.

Hoe eerder coeliakie wordt herkend, hoe beter de dunne darm kan herstellen. Daar is wel een strikt glutenvrij dieet voor nodig. Elk spoortje van gluten beschadigt de darm opnieuw. De meeste mensen die intolerant voor gluten zijn, voelen zich al beter na enkele dagen glutenvrij dieet.

Klachten zoals misselijkheid, diarree, moeheid en een opgeblazen gevoel verdwijnen binnen enkele weken. Soms kan het even duren voordat klachten verminderen of helemaal verdwijnen. Het duurt een aantal maanden tot jaren voordat de wand van de dunne darm volledig is hersteld.

Eet je toch onverhoopt gluten, al is het maar een heel klein beetje, dan beschadigt de dunne darm direct en kan de darm zijn werk niet goed doen. Maar de reactie varieert van persoon tot persoon. Sommigen kunnen dagenlang last hebben van bijvoorbeeld buikpijn. Anderen hebben helemaal geen last. Ook als er geen reactie optreedt, is het belangrijk het dieet zo snel mogelijk weer te volgen. Het afweersysteem wordt dan niet verder geïrriteerd en eventuele beschadigingen van de darmwand worden voorkomen.

Maar wat mag je dan wel en wat dan niet eten? In elk geval mag je geen tarwe, gerst, rogge, spelt en kamut (khorasantwarwe) eten. En natuurlijk ook geen producten waarin deze granen verwerkt zijn, zoals bijvoorbeeld brood, pizza, crackers, koek, cake en taart. Dat klinkt overzichtelijk, maar vaak zit gluten verstopt in producten waarvan je het niet verwacht. Bijvoorbeeld veel kant en klaar pakjes (tarwezetmeel als bindmiddel), soepen (vermicelli of gehaktballetjes met paneermeel), in bouillonblokjes, sauzen, sommige snoepjes, ijssoorten en bier. Het is heel erg belangrijk om de etiketten te lezen van de producten. En kijk naast de ingrediënten ook naar het glutenvrije logo.

Waar je op moet letten bij je glutenvrije dieet is dat je genoeg voedingsvezels (groente en fruit bijvoorbeeld), vitamine B1, foliumzuur en jodium binnen krijgt. Maar wat mag je dan onder meer eten om daarvoor te zorgen? Vis, vlees, eieren, melkproducten, peulvruchten, noten en zaden, teff, zilvervliesrijst, aardappelen, gedroogd fruit, glutenvrije haver, glutenvrije boekweit en glutenvrije quinoa. Probeer altijd zo gevarieerd mogelijk te eten, dan weet je zeker dat je overal wat van mee pikt. Er is echt nog heel veel mogelijk!

 

Bron: Nederlandse Coeliakie Vereniging